Het snoepwinkeltje van Tannetje de Man (1841-1924)

Ingeklemd tussen de Oostdijk en het Dreefslop in Middelharnis staat een huisje met een trapgevel, gebouwd aan het eind van de zestiende eeuw. Aan het begin van de twintigste eeuw was hier een van de vele snoepwinkeltjes gevestigd, het winkeltje van Tanna de Man. Bij goed weer had ze een tafel buiten staan met fruit en snoep;  de koopwaar kostte een cent per stuk. 


het huis met de dikke boom Oostdijk Middelharnis
de maker van deze tekening is onbekend.

Tannetje de Man is in 1841 in Sommelsdijk geboren. Ze is op 9 mei 1868 getrouwd met Leendert Sprong (1843-1919). Ze waren 27 en 25 jaar oud ten tijde van het huwelijk.
Leendert is lang schippersknecht geweest, hij wordt later als winkelier vermeld.
Tannetje kreeg tussen 1869 en 1885 vijf kinderen, drie dochters en twee zonen.  Abra in 1869, Jan Abraham in 1870, Pietertje in 1874, Pieter Johannis (1876-1879)  en Cornelia Jannetje in 1885.
Pietertje bleef thuis wonen.
Op 9 mei 1918 vierden Leendert en Tannetje hun vijftigjarig huwelijk, korte tijd later op 2 juli 1918 overleed dochter Cornelia Jannetje, 32 jaar oud.

Maas- en Scheldebode, 4 mei 1918

Het winkeltje heette in de volksmond het winkeltje van Tanna de Man, adres Oostdijk D 220. Misschien was ze al met de winkel begonnen toen haar man nog als schippersknecht werkte. Van Leendert Sprong is bekend dat hij houtjes hakte, die hij in bosjes voor een cent verkocht. De mensen maakten daar vroeger de kachel mee aan. Hoe lang Tanna het winkeltje gehad heeft is niet precies bekend. Ze is in 1924 op 82-jarige leeftijd overleden en aangezien haar dochter Pietertje thuis bleef wonen is het aannemelijk dat ze tot het einde van haar leven in dit huisje heeft gewoond en gewerkt,

Tannetje maakte in godsdienstig opzicht haar eigen keuze. Zij ging over naar de christelijk gereformeerde gezindte, terwijl de andere leden van het gezin hervormd bleven.



Zie ook het bericht op dit blog van 15 februari 2012 over oudtante Lijntje Jongejan die een snoepwinkeltje in de Vissersstraat had.
Op de website van Piet Koster stonden gegevens over snoepwinkeltjes in Middelharnis, afkomstig uit een artikel uit het Eilanden-nieuws van 11 maart 1988
Naast de winkeltjes van  Lientje (Lijntje) en Tanna waren er  nog meer snoepwinkeltjes: Maria Rooij ook op de Oostdijk ? (D218) en Jans (?) ook in de Vissersstraat (volgens Arjanus Faasse, Zee en eiland, p.16).
In de jaren '30 was er het winkeltje van Maria Koster in de Vissersstraat (mededeling Piet Koster).

Maria Zoon had een snoepwinkeltje op de Westdijk. Het betreft Maatje Zoon die op 20 april 1874 trouwde met Cornelis van der Put. Interview met kleinzoon Cornelis van der Put. In: Eilanden-nieuws, 1 april 1988.

Adriana Buurveld (1801-1866) en Huibert Boer (1797 -1842)

De naam van Adriana Buurveld was ik al een aantal keren tegengekomen in het bevolkingsregister en in aktes. Haar beroep was winkelierster. Toen ik wat meer over haar te weten kwam zag ik hoeveel ellende ze heeft meegemaakt. Een voorbeeld van een hard en moeilijk leven in het Middelharnis van de negentiende eeuw, getekend door kindersterfte, cholera en scheepsrampen. En in haar gezin ook het overlijden van dochters die nog maar in de twintig waren.
Ook deze Arjaentje krijgt een plaats op mijn weblog.

De vader van Adriana Buurveld heette Jan Buurveld (1769-1843), hij  was evenals zijn broers visser. Haar moeder heette Pieternella of Pietertje Verhage (1769-1819). Adriana had één broer, Cornelis.

Adriana en Huibert
Adriana was nog jong toen ze trouwde: negentien jaar. Haar man Huibert Boer was geen visser, maar een schippersknecht uit Puttershoek. Hij was 23 jaar ten tijde van het huwelijk dat op 9 november 1820 werd voltrokken. De moeder van Adriana was toen net een jaar geleden overleden.

Kinderen:
1. Dirk in 1820, hij is in 1822 overleden
2. Pieternella in 1823. Zij heette Verhage Boer met haar achternaam.
3. Een doodgeboren kind in 1825
4. Jannetje in 1826.
5. Dirkje in 1829.
6. Marregie in 1831.
7. Jan Kornelis in 1833, overleden in  februari1837
8. Elizabeth in 1834, overleden in januari 1837.
9. Chieltje in 1836
10. Jan Cornelis in 1839.
11. Pieter in 1841, overleden in 1843.

Van de jongens heeft alleen Jan Cornelis Boer de kindertijd overleefd. Vijf van de zes dochters bereikten de volwassen leeftijd.

Adriana wordt weduwe
Huibert Boer overleed  in1842 in hij was toen ca. 44 jaar oud. Huibert is verdronken en zijn lichaam is op 4 maart 1842 in de gemeente Hardinxveld aan wal gebracht.
Adriana Buurveld was 41 jaar toen ze met zeven kinderen achterbleef, waarvan de oudste achttien en de jongste een jaar oud was. Om haar gezin te onderhouden begon ze een winkeltje op de Oostdijk.
Een jaar na haar man overleed ook Pieter, haar jongste zoon.

Huwelijk van de kinderen, overlijden van Pieternella, Jannetje, Dirkje en Marrigie
-Op 10 november 1844 trouwde Pieternella Verhage Boer met Arij Jongejan visser en pakhuisbaas (zoon van Gerrit Jongejan en Trijntje Dupré die ten tijde van het huwelijk al overleden waren), ze waren allebei 21 jaar. Ze kregen een dochter Adriana Jongejan op 7 september 1848. Op 23 juni 1849 is Pieternella overleden tijdens de cholera-epidemie, ze was 25 jaar oud.
Arij Jongejan is in 1851 hertrouwd met Elizabeth van Dijk. Hij was van 1859 tot en met 1867 schipper op de sloep Tweelingen, de MHS 3 van de weduwe Kolff (1).

Huwelijk van Pieternella Verhage Boer met Arij Jongejan
derde handtekening van onder: Adriana Buurveld
Huwelijksakte Middelharnis 1844, nr. 22.
Adriana was van beroep winkelierster blijkt uit deze akte.

- Jannetje trouwde in 1846 met Nicolaas Essenbagger uit Willemstad. Nicolaas was schippersknecht. Jannetje was twintig toen ze trouwde. Ze overleed in april 1865 op de leeftijd van 38 jaar.
- Dirkje trouwde op 27 oktober 1849 met Laurens van der Put, visser, ze waren 20 en 21 jaar. Ook Dirkje werd niet oud, ze overleed in 1857, 28 jaar oud.
- Marregie trouwde op 26 november 1850 met Hendrik van Dalen, visser, ze waren allebei 19 jaar oud.  Zoon Abraham is op 27 maart geboren. Marrigie is drie weken later op 18 april 1851 overleden.
- Chieltje trouwde in 1859 met Lambregt de Koning, ze waren 23 en 24 jaar oud. Lambregt was visser en is in 1863 verdronken. Chieltje is op 20 december 1879 overleden.
- Jan Cornelis trouwde op 10 november1863 met Pietertje Schilperoord. Ze kregen op 29 mei 1864 een dochter Adriana Pietertje, waarna Pietertje op 4 juni 1864 overleed, 26 jaar oud. Op 25 januari 1866 is Jan Cornelis hertrouwd met Jobje Langboek. Jan Cornelis is in 1899 overleden.

Opvallend is dat de dochters van Adriana jong trouwden: 19, 20 of 21 jaar oud. Maar nog opvallender is dat vier van de vijf volwassen dochters nog geen veertig jaar oud werden. Vier van de vijf dochters trouwden met een visser, de vijfde met een binnenschipper. .


Chieltje Boer en Lambregt de Koning (1835-1863). Scheepsramp Vrouwe Aplonia 1863
Chieltje en Lambregt trouwden in november 1859.Ze woonden bij Adriana Buurveld in het huis op de Oostdijk C387 later C570 waar Adriana haar winkeltje had.
Op 21 augustus 1860 werd Jan de Koning geboren en op 31 mei 1862 dochter Dirkje. Dirkje werd nog geen jaar oud; ze is op 17 mei 1863 overleden.
Op 3 en 4 december 1863 zijn veel vissersschepen tijdens een zware storm vergaan waaronder twee sloepen uit Middelharnis: de Eben Haëzer en de Vrouwe Aplonia met elk dertien bemanningsleden aan boord. Lambregt hoorde tot de bemanning van de Vrouwe Aplonia, schipper Maarten Langbroek. Hij was 28 jaar oud (geboren 11 april 1835).
Chieltje was op dat moment  in verwachting van zoon Lambregt die op 15 augustus 1864 geboren. Chieltje is nooit hertrouwd.

Chieltje en Adriana
Toen schoonzoon Lambregt omgekomen was bij de scheepsramp van 1863 bleef Adriana met dochter Chieltje Boer en kleinzonen Jan en Lambregt de Koning op de Oostdijk wonen, waar Chieltje de winkel van haar moeder voortzette.
Na het overlijden van Adriana werd Chieltje de hoofdbewoonster van het adres Oostdijk C 570, later van C 195.

Overlijden van Adriana Buurveld
Adriana Buurveld overleed op 6 juli 1866. De derde cholera-epidemie die Middelharnis trof was toen op zijn hoogtepunt. Veel slachtoffers vielen op de Oostdijk een berucht gebied door de sterk vervuilde sloot die daar de leefomgeving heel ongezond maakte. Onder de slachtoffers van de Oostdijk ook Adriana Buurveld, 65 jaar oud.
Van haar tien kinderen waren toen alleen Chieltje en Jan Cornelis nog in leven.

1. Vermelding in: De sloepen van Middelharnis, 1834-1923. Handgeschreven overzicht, auteur onbekend. Aanwezig in Maritiem Museum Rotterdam, 64 p.
Met dank aan Pieter Koster te Haarlem voor de gegevens over het overlijden van Huibert Boer.

Cornelis Smit (1821-1872), Jannetje van der Put (1821-1846) en Adriaantje Boon (1827-1908)

Ouders
Cornelis Smit is een zoon van Jakob Smit (visser) en Tannetje Witvliet. De vader van Jakob heette Cornelis (zie berichten van 14 november 2014 en 12 januari 2016). De vader van Tannetje was Mattheus Witvliet, hij is in 1811 overleden. Haar moeder heette Geertruij van der Daf, ze was dagwerkster.

Mattheus Smit (1825-1850)  was ook een  zoon van Jakob en Tannetje, geboren op 23 april 1825.  Hij is op 27 december 1850 overboord geslagen en verdronken op 53 graden NB (1).
Jannetje van der Put is een dochter van Cornelis van der Put en Arentje de Bloeme. Hun zoon Laurens van der Put (1828-1889) is in 1889 verdronken. De vader van Cornelis heette ook Laurens van der Put (1775-1803). Hij is bij de haven van Middelharnis overboord gevallen van een bezaanschuit waar hij mee uit vissen ging.

Huwelijk van Cornelis Smit en Jannetje van der Put
Het huwelijk is gesloten op 12 april 1843. Op 14 augustus 1843 is Tannetje Witvliet Smit geboren en op 18 december 1844 Cornelis Smit. 

Jannetje van der Put is op 4 oktober 1846 overleden.

Huwelijk van Cornelis Smit en Adriaantje Boon

Ruim een jaar later, op 26 december 1847, is Cornelis hertrouwd met Adriaantje Boon (geb. 17 oktober 1827)  Met Tannetje en Cornelis uit het eerste huwelijk van Cornelis woonden ze op de Oostdijk in Middelharnis. 

Huwelijksakte Middelharnis 1847 nr. 15

Adriaantje Boon is een dochter van Gerrit Boon (visser, geboren 1773) en Maria van den Berg.

Kinderen uit het huwelijk van Cornelis Smit en Adriaantje Boon: Gerrit in 1849, Jacob in 1852, Mattheus in 1854, Marinus in 1857, Maria in 1859, Hendrik in 1861, Leendert in 1863, Magdalena in 1865 en Maartje in 1867.
Bij elkaar had Cornelis Smit elf kinderen die allemaal in leven bleven wat voor deze tijd heel bijzonder was. Temeer daar het gezin op de Oostdijk woonde, een ongezonde woonomgeving waar de cholera in 1866 veel slachtoffers maakte.

Tannetje Witvliet Smit (1843-1912) en Arend de Waard (1842-1872)

De oudste dochter van Cornelis uit zijn eerste huwelijk trouwde op 17 oktober 1866 met Arend de Waard, visser. De vader van Arend was schipper en heette Simon.Ze kregen drie kinderen: Simon in 1868, Cornelis in 1870 en Lena in 1872. In de geboorteakte van Simon is per ongeluk een andere vader ingevuld, dit is in 1887 gecorrigeerd op verzoek van Tannetje.
Op 12 november 1872 is Arend de Waard verdronken toen de sloep Middelharnis verging.

Cornelis Smit (1844-1868) en Elizabeth Lodder (1847-1875)
Cornelis, zoon uit het eerste huwelijk van Cornelis Smit met Jannetje van der Put, trouwde op 23 april 1868 met Elizabeth Lodder uit Sommelsdijk. Ze waren 23 en twintig jaar oud. Cornelis was visser.
Op 25 mei 1868, dus een maand na de het huwelijk, is Cornelis verdronken. Hij is overboord gevallen van de vissloep Middelharnis op 56 NB. Vermoedelijk de sloep waarop ook zijn vader voer (2). Elizabeth was toen nog maar net in verwachting want op 19 januari 1869 is dochter Adriaantje Cornelia geboren. Ze is deels vernoemd naar haar vader. 

Op 27 september 1872 is Elizabeth Lodder hertrouwd met Jan Wittekoek, arbeider. Samen kregen ze in maart 1873 een zoon Leendert Wittekoek die maar een half jaar oud geworden is. Ze woonden in de Nieuwstraat.
Elizabeth overleed in 1875 toen ze 28 jaar oud was. Jan Wittekoek is weer bij zijn ouders (Leendert Wittekoek en Hendrina de Koning) gaan wonen. Hij werd slager en later, net als zijn vader, nachtwaker. Na het overlijden van zijn ouders bleef hij met zijn halfbroer Leendert Buurveld in de Nieuwstraat wonen. Op 22 april 1898 trouwde hij met Cornelia Groen (1864-1948). Jan Wittekoek is op 19 juni 1934 overleden.
Adriaantje Cornelia Smit is na het overlijden van haar moeder in het Burgerweeshuis opgenomen en in 1891 getrouwd met Simon Verhage (3). Simon is een zoon van Neeltje de Waard, Neeltje is een zus van bovenvermelde Arend de Waard die ook in 1872 verdronk.
Adriaantje Cornelia Smit en Simon Verhage woonden in de 3e Weistraatje.

Adriaantje Cornelia Smit (1869-1933)

Simon Verhage (1867-  )

Gerrit Smit (1849-1872) en Adriaantje Schilperoord (1849-1928)

Huwelijksakte Middelharnis 1872 nr.10

Het gezin van Gerrit en Adriaantje (geboren 13 februari 1849) trof vier jaar later precies hetzelfde lot als het gezin van Cornelis en Elizabeth. Ze zijn gehuwd op 24 april 1872. Gerrit was visser.  Op 12 november 1872 is hij verdronken, 22 jaar oud, toen de sloep Middelharnis met man en muis verging.
Twee maanden na het overlijden van Gerrit werd zoon Gerrit Cornelis Marinus Smit op 14 januari 1873 geboren. Hij is genoemd naar de beide overleden broers en naar zijn grootvader.
Op 6 november 1875 is er een zoon van Adriaantje geboren die als Klaas Smit werd aangegeven. Dit is in 1877 veranderd in Klaas de Jong, toen Adriaantje hertrouwde met Klaas de Jong. Samen kregen ze negen kinderen.

Scheepsramp met de Middelharnis 1872, overlijden van 4 familieleden

Op 12 november 1872 is de sloep Middelharnis van reder Johannes Meijer Veerman ter hoogte van Terschelling vergaan. Doordat een andere sloep in de buurt voer is de toedracht vrij nauwkeurig bekend. De Middelharnis werd aangevaren door een bark tijdens een sneeuwstorm. Alle opvarenden verloren het leven.
Cornelis Smit (1821-1872) schipper 50 jaar oud, Gerrit Smit (1849-1872) 22 jaar oud en Marinus (1857-1872) 15 jaar oud waren onder de slachtoffers. Ook Arend de Waard, de man van Tannetje was aan boord, hij was 30 jaar.
Daarmee was het gezin van de schipper zeer zwaar getroffen.

Zierikzeesche Nieuwsbode, 7 december 1872

De nabestaanden
Adriaantje Boon was 45 jaar oud toen haar man en haar zonen Gerrit en Marinus verdronken zijn. Haar stiefzoon Cornelis was vier jaar daarvoor verdronken. Ze had twee jonge schoondochters en een stiefdochter die weduwe geworden waren.
Jacob was toen met 20 jaar de oudste zoon, Mattheus was 17, Maria was 13, Hendrik 11. Leendert, Magdalena en Maartje waren nog beneden de 10 jaar.
Er is in december 1872 een grootscheepse liefdadigheidsactie gehouden met een oproep in het Algemeen Handelsblad en tal van inzamelpunten in het land. De opbrengst was wellicht voldoende om de eerste jaren door te komen en een nieuwe start te maken.

Rouwklacht, gedicht van Ds. W.C. Huizer

Adriaantje staat als "zonder beroep" geregistreerd in de huwelijksaktes van Mattheus in 1877 en Maria in 1880. Dochter Maria is op jonge leeftijd winkelierster geworden. Vermoedelijk werd het gezin door de oudste kinderen onderhouden.
Jacob werd machinist, hij is vertrokken naar Hellevoetsluis en later naar Den Haag. Mattheus trouwde op 22-jarige leeftijd in Hellevoetsluis, zijn beroep was stuurman. Hendrik trok naar Opmeer in 1878 en later naar Hellevoetsluis. Hij was onderwijzer.
In oktober 1883 is een groot deel van het gezin naar Den Haag (Scheveningen ?) verhuisd: zoon Jacob met moeder Adriaantje en de dochters Magdalena en Maartje. Leendert verhuisde eerst naar Rotterdam en later ook naar Den Haag waar hij kleermaker werd.
Maria Smit was ten tijde van haar huwelijk winkelierster, ze trouwde in 1880 op 21-jarige leeftijd met timmerman Nicolaas van der Slik (ook vermeld als koopman in aardappelen).
De weduwe van Arend de Waard, Tannetje Witvliet Smit, woonde voor haar vertrek naar Vlaardingen op 6 september 1882 op de Westdijk B324. Zoon Simon trouwde in 1893 in Vlaardingen. Cornelis is in 1897 in Maassluis getrouwd met Willemina Mostert. Hij is in 1930 in Rotterdam overleden. Tannetje is in 1912 in Rotterdam overleden. Ze woonde daar met dochter Lena en schoonzoon Hendrik Johannes Schoon.

1. Akte 101, overlijden Middelharnis 1850, overlijden aangegeven door visser-stuurman Maarten Langbroek 24 jaar en Abraham Trommel, visser 52 jaar.

2. Akte 27, overlijden Middelharnis 1868, 25 mei overleden, overlijden aangegeven op 30 mei 1868 door Rokus de Groot, visser 33 jaar en Adrianus van der Poel, visser 51 jaar.

3. Bevolkingsregister 1861-1890. scan 8, 1080,1081 via genver.nl idem 1890-1921, scan 1837.
Foto's met dank aan Kees van Groningen, Doetinchem.

Arij Jeroen Dijkers (1886-1972) en Maria Boers (1889-1972)

Ouders, broers en zussen
Arij Jeroen Dijkers is geboren in Middelharnis, de tweede zoon van Abraham Dijkers en Hendrika Martina Elizabeth van Trierum. Hij had drie zussen, Pietje, Sijtje en Teuntje en een broer Jeroen Arij.
Maria Boers is afkomstig uit een tuindersgezin uit Rotterdam. Haar ouders heten Wijnand Boers en Maria Kruidenier.  Ze had vier (?) zussen en twee broers.

Huwelijk en kinderen
Arij ging in juni 1908 naar Den Haag en hij werd in december 1908 weer in het bevolkingsregister ingeschreven vanuit Rotterdam. Waarschijnlijk heeft hij in deze periode zijn aanstaande vrouw ontmoet. Arij en Marie trouwden op 25 mei 1910 in Rotterdam. Ze gingen wonen in het nieuw gebouwde huis aan de Waterweg (zie bericht over de firma Dijkers). Daar werden ook de kinderen geboren.
Op 27 mei 1911 werd Maarten geboren en op 1 november 1912 zoon Wijnand. Hendrika Martina Elizabeth (mijn moeder)  volgde op 15 februari 1914 en op 11 juni 1917 de tweede dochter Maria. De jongste zoon is Abraham van 23 november 1920. Ze woonden op de Oostdijk.
Op 22 maart 1925 is nog een kind geboren dat in de burgerlijke stand als doodgeboren aangemeld is. Mijn moeder herinnerde zich nog goed dat dit kindje thuis opgebaard was. Het kind is begraven in Middelharnis, ik vond nog een aantekening dat er een grafsteentje geweest is.

Marie en Riek Dijkers
ca. 1925

De kinderen
Maarten mocht doorleren aan de MTS in Dordrecht. Hij heeft carrière gemaakt als directeur van gasfabrieken in diverse plaatsen, ook in Middelharnis. Na de oorlog heeft hij in Nederlands-Indië gewerkt. Maarten is in 1936 in Middelharnis getrouwd met Pieternella Baardse uit Barendrecht, ze kregen drie dochters. In 2004 is hij in Dirksland overleden, zijn vrouw in 2003.
Wijnand heeft op de ambachtsschool in Middelharnis voor timmerman geleerd en heeft het bedrijf van zijn vader overgenomen. Wijnand is gehuwd in 1936 met Geertruida Lodder uit Sommelsdijk, ze kregen twee dochters. Wijnand is 46 jaar oud geworden, in 1959 overleden.
Hendrika Martina Elizabeth (Riek) is in 1939 getrouwd met Cornelis (Kees) Jongejan die een schildersbedrijf in Middelharnis had. Zij kregen vier zoons en drie dochters. Ik ben de middelste van de drie dochters. Cornelis is in 1995 overleden; Riek is 95 jaar geworden, ze is in 2009 overleden.
Marie vertrok in 1937 naar Wageningen en ging vervolgens Rotterdam in de verpleging werken waar ze het bombardement in 1940 heeft meegemaakt. Ze is in 1942 getrouwd in Breda met Adriaan Vlot, ze kregen een zoon en een dochter. Na haar scheiding keerde ze korte tijd terug naar het ouderlijk huis. Daarna ging ze als huishoudster bij Willem van der Ven, predikant,  werken met wie ze later getrouwd is. Marie is in 2010 overleden.
Abraham werd stuurman op de grote vaart en trouwde in 1948 in Zuid-Afrika met Isabella Grobbelaar. Zijn eerste zoon is in Curacao geboren en de tweede zoon in Zuid-Afrika. Bram kreeg op jonge leeftijd MS en keerde om verpleegd te worden terug naar Nederland. Hij verbleef in de Goede Ree. Zijn gezin heeft nog in Middelharnis gewoond maar na enkele jaren zijn zij teruggekeerd naar Zuid-Afrika. Bram is in 1966 in een verpleeghuis in Den Briel overleden.

Overlijden
De laatste jaren van hun leven woonden ze aan de Voorstraat en ook nog in het rusthuis de Goede Ree. Oma Dijkers is hier op 6 mei 1972 overleden en Opa op 19 augustus 1972.

Arij Jeroen Dijkers en Maria Boers
in het huis op de Oostdijk