Emigratie van Middelharnis naar Texel tussen 1836 en 1853

Op zoek naar de gezinsgeschiedenis van Gerrit Onderdelinden die in 1828 omkwam toen de sloep Catharina en Elizabeth verging kwam ik vier gezinnen tegen die vanuit Middelharnis naar Texel zijn vertrokken. 
De gegevens heb ik rond de weduwe van Gerrit Onderdelinden, Neeltje Dominé (1796-1885), gegroepeerd.

Ouders van Neeltje Dominé
Neeltje Dominé is een dochter van Matthijs Dominé (1763-1836) en Teuntje van Brussel (1768-1845) uit Middelharnis.  Matthijs en Teuntje hadden zes of zeven kinderen van wie er een jong overleden is. Matthijs was bouwman van beroep.

Teuntje Teunisdr van Brussel is op 7 januari 1845 op Texel overleden. Ze was toen 76 jaar. Ze is met een van haar dochters meeverhuisd na het overlijden van haar man.

Neeltje had een jongere zus, Maatje Dominé, geboren in 1804  en gehuwd op 19 oktober 1823 met Adrianus van der Kloot, een smidsknecht die in 1798 in Oud-Vossemeer geboren was en in Middelharnis woonde. Maatje en Adrianus kregen twee zoons en vier dochters die tussen 1824 en februari 1834 in Middelharnis zijn geboren.

Huwelijk van Neeltje Dominé met Gerrit Onderdelinden
Gerrit Onderdelinden (ook wel geschreven als Onderdelinde, Onder de Linden en varianten) was een zoon van Cornelis Onderdelinden (1769-1833) en Wouterina Bogerman (1771-1817), ook wel geschreven als Boogerman of Bogertman.
Neeltje en Gerrit zijn op 15 februari 1817 in Middelharnis getrouwd. Ze waren allebei minderjarig want Gerrit was nog maar achttien jaar toen hij trouwde en Neeltje was 20 jaar oud. De vader van Gerrit was visser, de vader van Neeltje was bouwman.

Op 14 augustus 1817 werd dochter Wouterina geboren, dan volgt Matthijs op 6 oktober 1818 en dan Jannetje op 23 mei 1826.

De ramp met de Catharina Elisabeth 1828, overlijden van Gerrit Onderdelinde

Gerrit Onderdelinden (1798-1828) was een van de bemanningsleden van de sloep Catharina Elisabeth, stuurman Leendert de Waard, die op 5 maart 1828 met man en muis bij Egmond is vergaan(1). Zie over deze scheepsramp bericht van 21 april 2012 op dit weblog.

Neeltje bleef achter met drie kinderen van tien, negen en bijna twee jaar oud.

Neeltje Dominé hertrouwd met Cornelis Vervaart

Neeltje is in maart 1831 hertrouwd met Cornelis Vervaart (ook wel Vervaert), arbeider, woonachtig in Middelharnis en geboren in 1789 in Oudenbosch. In mei 1831 werd dochter Anthonia geboren, in 1834 Pieter en op 6 april 1841 volgde Teuntje Vervaart. 

Verhuizing naar Texel (Eierland en De Cocksdorp)
Nicolas Joseph de Cock scheepsreder te Rotterdam, afkomstig uit Antwerpen, en een aantal andere investeerders kochten in februari 1835 het Eierland, een voormalig eiland dat al eerder door een dijk met Texel verbonden was. In 1835 werden de oostelijk van deze dijk gelegen gronden ingepolderd.

bron: Geocoaching.com
Texel en Eijerland ca. 1630

Er waren tweehonderd aandeelhouders die deze landaanwinning financierden.  Vanaf april 1836 konden de eerste boeren in de nieuwe polder aan de slag (2).  De namen van enkele pioniers staan op de website van Miriam Klaassen.

• Pieter Roelofs Stoepker uit Ulrum
• Eelke Rens Sinia uit Grijpskerk
• Cornelis Arijsz Kievit from Stellendam (een neef van aandeelhouder L. Kievit)
• P.S. Noordhof uit Zuid-Holland 
• Paulus Jansz den Bleijker uit Ouddorp
• Johannes van St. Annaland uit Ooltgensplaat
• Dirk Cornelisz Tanis uit Ouddorp die de meekrapcultuur op Texel introduceerde

Behalve boeren en landarbeiders (waarvan er heel veel uit Ouddorp kwamen) waren ook ambachtslieden nodig in het nieuwe land. De Cock huurde in 1835 Adrianus van der Kloot uit Middelharnis in als smid. Zijn eerste opdracht was het maken van drie ploegen naar een model dat in Stellendam werd gebruikt (3).

Adrianus van der Kloot en Maatje Dominé 

Maatje Dominé en Adrianus van der Kloot en hun kinderen Marinus, Teuntje, Matthijs, Adriaantje, Jannetje en Martina zijn naar Texel verhuisd. Ook de broer van Adrianus, Jacob van der Kloot uit Oud-Vossemeer, trok op verzoek van De Cock naar Texel . Jacob was timmerbaas. Jacob en Adrianus werden door de Sociëteit Eijerland betaald.
In 1838 werd Adrianus lid van de gemeenteraad van De Cocksdorp en Eijerland waar inmiddels 565 mensen zich gevestigd hadden. Jacob was als aannemer verantwoordelijk voor de bouw van o.a. de directiewoning van de Sociëteit en voor de bouw van de hervormde kerk in 1839. Adrianus werd in 1840 ouderling van deze kerk. De smid was van vele markten thuis want behalve ploegen vervaardigde hij in 1841 ook het uurwerk voor de kerk.

Jacobus Monté en Wouterina Onderdelinden
Na zus Maatje en zwager Adrianus namen ook de dochter en schoonzoon van Neeltje Dominé de stap om naar Texel te verhuizen. Wouterina Onderlinden was in april 1835 op zeventienjarige leeftijd getrouwd met Jacobus Monté, weduwnaar van Cornelia Oosterman, 35 jaar oud. Zijn oudste dochter was twaalf jaar toen hij met Wouterina trouwde. In augustus 1835 werd Wouterina in Middelharnis moeder van een zoon die de naam Gerrit kreeg. Vanaf oktober 1836 woonde het gezin op Texel. Jacobus Monté was kleermaker, ook daar was in de nieuwe polders behoefte aan. Jacobus was niet in dienst van de Sociëteit Eijerland, hij werkte voor eigen rekening (3).

Neeltje Dominé en Cornelis Vervaart

In 1844 of 1845 zijn ook Neeltje Dominé en Cornelis Vervaart met hun kinderen naar Texel verhuisd. In september 1843 toen haar zoon Matthijs Onderdelinden trouwde woonde Neeltje Dominé nog in Middelharnis. Dochter Jannetje Onderdelinden trouwde op 27 december 1845 op Texel met Willem van Huizen die in 1817 in Ouddorp geboren was.
Anthonia Vervaart, dochter uit het tweede huwelijk van Neeltje Dominé trouwde op Texel op 2 april 1853 eveneens met een man die in Ouddorp was geboren, de 28-jarige Adrianus van Vliet.

Overlijden van Cornelis Vervaart op Texel.
Cornelis Vervaart is op 28 februari 1853 op Texel overleden, enkele maanden voor het huwelijk van dochter Anthonia.
Neeltje bleef alleen achter met haar dochter Teuntje van elf en zoon Pieter van achttien. Haar andere drie dochters waren getrouwd en woonden op Texel. Zoon Pieter  Vervaart is hier in 1857 overleden toen hij 22 was.

Matthijs Onderdelinde en zijn gezin verhuizen naar Texel
Na het overlijden van zijn stiefvader Cornelis Vervaart is Matthijs Onderdelinde die visser was met zijn vrouw Aagje Korteweg en hun vier kinderen vanuit Middelharnis naar Texel (De Cocksdorp) verhuisd. Zij hebben op Texel nog vier kinderen gekregen. (Zie voor dit gezin de volgende tekst op dit weblog).
Ik veronderstel dat hij vanwege de zorg voor zijn moeder naar Texel vertrok. Daarnaast hebben ook economische motieven een rol gespeeld. De bedrijfstak visserij ontwikkelde zich in Middelharnis niet voorspoedig en op Texel waren in deze jaren wel mogelijkheden om de kost te verdienen voor een gezin. 

Overlijden van Neeltje
Neeltje Dominé is op 31 december 1885 op Texel overleden, 89 jaar oud.

Emigratie van Texel naar Zijpe (N-H), Haarlemmermeer en Noord-Amerika
Van de kinderen van Neeltje woonden toen de meesten al lang niet meer op Texel. Matthijs is rond 1865 al teruggegaan naar Middelharnis. Jannetje Onderdelinden en Willem van Huizen woonden vanaf ca.1858 in de Haarlemmermeer en zijn daar overleden.  Wouterina Onderdelinden is na het overlijden van Jacobus Monté hertrouwd, ook zij is in de Haarlemmermeer overleden. Teuntje Vervaart trouwde op 7 april 1871, dertig jaar oud, eveneens in de Haarlemmermeer. Alleen Anthonia Vervaart is voor zover ik na heb kunnen gaan op Texel gebleven.

Zus en zwager Maatje Dominé en Adrianus van der Kloot zijn ook naar de Haarlemmermeer vertrokken en daar overleden. 
Van de volgende generatie zijn kinderen zowel uit de familie Van der Kloot als uit de familie Monté naar Noord-Amerika geëmigreerd.  De oudste zoon van Maatje en Adrianus heette Marinus van der Kloot, geboren 13 maart 1824 in Middelharnis. Hij vertrok in 1868 naar Chicago vanuit Zijpe in Noord-Holland. Hij was evenals zijn vader smid en stichtte de Vanderkloot Iron Works in Chicago waar veel familieleden werk vonden (4).

1. Huwelijksbijlage bij het huwelijk van Neeltje Dominé en Cornelis Vervaert, 24 maart 1831, akte 2 Middelharnis.
2. Zie voor meer informatie bijvoorbeeld het hoofdstuk over Eijerland in de Vaderlansche letteroefeningen, Amsterdam, 1837, deel 2. p.496 met vervolg op p. 554. e-book Vaderlansche letteroefeningen
3. Zie de gegevens in Kroniek van Eijerland, samengest. door Anneke Paagman-Bakker. Texel, Stichting 150 jaar Eierland,1985.  p. 14-22
De zes jarige Johanna Cornelia Monté(s) is in 1837 op Texel overleden, akte 13 oktober 1837.

4. Zie hiervoor de emigratiegegevens op de website van Miriam Klaassen. Op de website van Dave Jordan staan de gegevens over de familie Van der Kloot http://jordanstuff.net/ourhistory/index.html .

Arie Jongejan (1827-1898) en Cornelia Kalle (1840-1898)

Ouders, broers en zussen
Arie Jongejan was de oudste zoon van Jakob Jongejan en Geertrui Touw. Zie de tekst op dit weblog van 5 februari 2012.
Mijn overgrootvader Gerrit Jongejan was een broer van Arie. Gerrit was bijna vijf jaar jonger en is in 1895 omgekomen met de scheepsramp van de sloep Zeemanshoop.
De tweede zoon van Jakob en Geertrui was Willem die in 1859 naar Antwerpen is verhuisd.
Arie had ook een jongere broer, Hendrik. Zie bericht op dit weblog van 29 oktober 2012.
De twee zussen van Arie heetten, Bastiana Maria (1841-1872) gehuwd met Hubrecht van den Doel en Lijntje (1845- ) gehuwd met Abraham Beket.

In het bevolkingsregister 1861-1890 zien we dat Arie een tijdlang met zijn moeder bij  Abraham Beket en Lijntje heeft ingewoond. Het gezin Beket is in 1877 naar Rotterdam vertrokken maar ook weer teruggekeerd. Het spoor van dit gezin heb ik niet terug kunnen vinden. Wanneer en waar zijn Lijntje en Abraham overleden ?

Cornelia Kalle was een dochter van Aart Kalle, arbeider, en Magdalena Hartensveld. De oudste dochter uit dit gezin heette Magdalena; ze was twee jaar oud toen ze in 1834 overleed. Zoon Pieter (1835-1914) was de tweede in het gezin. Hij is in 1858 gehuwd met Sietje Kattestaart. Adam uit 1842 is maar dertien jaar oud geworden, op 2 juni 1856 overleden.
Cornelia is in 1840 in Sommelsdijk geboren. Toen ze 33 jaar oud was, op 22 februari 1873 ,kreeg ze een dochter Cornelia. De vader van Cornelia is niet bekend, grootvader Aart deed aangifte en moeder en kind woonden bij de (groot)ouders in.


Huwelijk en kinderen
Arie Jongejan en Cornelia Kalle trouwden op 10 april 1876 in Sommelsdijk, hij was toen 48 jaar en zij 36 jaar. Dochter Cornelia werd bij het huwelijk gewettigd en heette dus voortaan Cornelia Jongejan (aantekening bij geboorteakte Sommelsdijk, 1873/18)
Bij het huwelijk getuigden: vader Aart Kalle, Pieter Arie Dalm herbergier, Jacob Bakelaar de Vogel visser en Gleijn Langbroek visser.
Op 10 juli 1878 werd Jacob geboren. Arie was toen op zee en de aangifte werd gedaan door baker Maria Looij, de weesvader en de schoenmaker die vaak te hulp werden geroepen om te tekenen.  Op 2 augustus 1882 volgde Aart. Ook toen was Arie op zee en de aangifte werd door baker Jannetje Looij gedaan, de kleermaker en de schoenmaker tekenden ook. Aart is maar een jaar en zeven maanden oud geworden (overleden 25 maart 1884). De schoenmaker en de metselaar deden aangifte.
Op 27 januari 1887 werd opnieuw een zoon Aart geboren. Beide echtelieden waren toen al behoorlijk op leeftijd: Arie was 59 en Cornelia 46. Deze keer was Arie wel thuis; hij deed zelf aangifte en bracht twee getuigen mee, Willem Prins en Gerrit van den Hoek, beiden arbeider.

Overlijden van Arie en Cornelia
Cornelia Kalle overleed op 18 januari 1898, 57 jaar oud. De aangifte werd gedaan door Gerrit Leendert Hartman, visser en Barend Dubbeld, schipper.
In hetzelfde jaar op 31 augustus 1898 overleed Arie, 71 jaar oud. Van zijn overlijden deden de veldwachter en de gemeentebode aangifte.
Toen Arie overleed was Cornelia 25 jaar oud, Jacob was twintig en Aart was elf jaar.

De nabestaanden
Cornelia Jongejan trouwde ruim een half jaar na het overlijden van Arie in Sommelsdijk met Cornelis Brouw, een bouwknecht die in Stavenisse was geboren. Dit echtpaar ging in Stad aan 't Haringvliet wonen waar dochter Adriana Petronella in 1900 werd geboren*. De tweede dochter Cornelia werd in 1901 geboren, zij is in 1910 in Middelharnis overleden toen ze acht jaar oud was. Of er meer kinderen in dit gezin zijn geboren weet ik niet.
Jacob was touwslager. Hij verbleef korte tijd in het burgerweeshuis en is op 28 juli 1900 naar Rotterdam vertrokken. Hij is in 1901 in Sommelsdijk getrouwd met Sietje Nelis. De oudste zoon Arij is in 1901 in Rotterdam geboren, ook de andere zeven kinderen zijn in Rotterdam geboren. Sietje is hier in 1932 overleden en Jacob in 1966.

De jongste zoon Aart, die elf was toen zijn beide ouders overleden, werd in het burgerweeshuis opgenomen en verbleef daar tot 27 augustus 1906. Hij is toen naar Oude-Tonge verhuisd.
Op 2 mei 1906 had hij zijn diploma aan de ambachtsschool gehaald als smid. De ambachtsschool was in september 1903 geopend, de onderstaande leerlingen vormden de eerste lichting die met diploma de school verliet.

Ik neem aan dat hij in Oude-Tonge als smidsknecht ging werken maar heb niet kunnen vinden bij welke smid. Uit de Maas- en Scheldebode van 13 oktober 1906 blijkt dat Aart vrijgesteld was van de nationale militie wegens broederdienst.
Op 14 februari 1914 trouwde hij in Stad aan 't Haringvliet met Annetje Trommel. Zijn beroep was toen smidsknecht. 
Een van de getuigen was zwager Cornelis Brouw die met zijn gezin ook op Stad woonde.
Annetje en Aart kregen zeven kinderen. Aart is in 1959 in Stad overleden.




* Adriana Petronella Brouw is in 2001 overleden, 101 jaar oud.