De bemanning van de Zeemanshoop, vergaan 6/7 december 1895

De scheepsramp van 1895
De sloep MD18 Zeemanshoop uit Middelharnis, schipper Willem Viskil, is op 4 december 1895 in de omgeving van de Doggersbank in zware storm ten onder gegaan.

Maas- en Scheldebode, 27 december 1895

Van de sloep is het houten kenteken MD18 aangespoeld (1).
Aan boord dertien vissers waarvan er zeven gehuwd waren.
Via de namen kunt u doorklikken naar historische en genealogische informatie over de vissers en hun families.

Anthonij van Dongen (1875-1895)
Gerrit Jongejan (1832-1895)
Barend Kattestaart (1883-1895)
Cornelis Hendrik Knape (1874-1895)
Cornelis de Koning (1874 -1895)
Leendert Adrianus Koudijzer (1877-1895)
Marinus Onderdelinden (1861-1895)
Cornelis van der Put (1861-1895)
Gerrit Roodzant (1872-1895)
Pieter Rooij (1862-1895)
Marinus Taale (1875-1895)
Nicolaas Vermaas (1882-1895)
Willem Viskil (1858-1895)




Ten behoeve van nabestaanden van de Zeemanshoop en drie andere sloepen werd een prekenbundel en ook het volgende verhaal uitgegeven:

Zelfverloochening, door Chr.R. Bentfort : uitgegeven ten voordeele van de nagelaten betrekkingen van de bemanningen der vier sloepen: Charlotte Louize, schipper A. Poldervaart, van Zwartewaal; Koningin Wilhelmina, schipper P. Koene, van Zwartewaal; Zeemanshoop, schipper W. Viskil, van Middelharnis; Eersteling, schipper B. van der Steen, van Pernis; in de stormen van december 1895 vergaan, waarbij 52 zeelieden het leven verloren. Vlaardingen, Dorsman en Odé, 1896.

Exemplaar in bezit van het Scheepvaartmuseum Amsterdam.

De Charlotte Louiza is op 13 december 1895 vergaan Rotterdamsch Nieuwsblad, 25 december 1895), de Eersteling op 25 december 1895 (RN, 17 januari 1895), de Koningin Wilhelmina eind december 1895.

Zie ook: Het ongelukkig Zwartewaal. in: Rotterdamsch Nieuwsblad 22 januari 1896.

Er zijn dus verschillende decemberstormen geweest, bij een ervan is ook een Antwerpse sloep vergaan.


1.Fons Grasveld. Het lot van de MD3 Anna. Met medewerking van Jan van de Voort.. Hilversum 2014, 139
Hierin ook afbeelding van de prekenbundel en een overzicht van de giften en de uitgaven van het Vissersfonfs.

Barend Kattestaart (1815-1854) en Elizabeth Bijenberg (1818-1909)

Ouders
Barend Kattestaart werd op 1 mei 1815 geboren in het gezin van Abraham Kattestaart en Aagtje Kok. Abraham was visser en Aagtje was dienstbode. De vader van Aagtje was arbeider. Barend had een tweelingzus Sara die vier maanden na de geboorte overleden is.
Zijn ouders hadden eerder, in 1802 of 1803, een zoon met de naam Barend gekregen die 30 mei 1814 op elfjarige leeftijd overleed. Zijn zus Teuntje Kattestaart hebben we op dit weblog al ontmoet als de schoonmoeder van Hugo Wildenboer (tekst van 14 november 2013). Aagtje is op 3 augustus 1833 overleden en Abraham op 2 april 1845.

Elizabeth Bijenberg kwam uit Sommelsdijk, dochter van Adrianus Bijenberg en Maatje Struik. Ze is geboren op 24 maart 1818

Huwelijk en kinderen
Barend en Elizabeth trouwden op 26 augustus 1838 in Sommelsdijk. De achternaam van Elizabeth en haar vader is in de akte als Bienburg gespeld. Ze waren 23 en 20 jaar oud. 
Op 10 februari 1839 werd Abram geboren. Hij werd maar vier maanden oud. In 1840 werd een kind levenloos geboren en van de tweeling Adrianus en Aagje uit 1841 bleef alleen Adrianus in leven. Ook Aagje uit 1843 heeft de volwassen leeftijd bereikt. Maatje uit 1845, Abraham uit 1848, Maatje uit 1850 en Abraham uit 1852 zijn allemaal als zuigeling of als kleuter overleden. Maatje die in 1853 geboren is stierf op twaalfjarige leeftijd op 9 juli 1866 toen er een grote cholera-epidemie heerste.

Barend overleden in 1854, ongeval op de sloep Wisselvalligheid
Barend Kattestaart is op 25  februari 1854 over boord gevallen van de sloep Wisselvalligheid op 54 graden Noorderbreedte (1). Hij was 38 jaar.
Elizabeth Bijenburg bleef met drie kinderen achter: Adrianus, Aagje en Maatje. Ze is nooit hertrouwd en het is niet bekend hoe ze in haar levensonderhoud voorzag. Het gezin woonde op de Westdijk. Elizabeth is in 1909 overleden, negentig jaar oud.

Huwelijk van de kinderen 
- Aagje is op 10 november 1871 met Samuel Kalle getrouwd. Hij was touwslagersknecht.
- Adrianus Kattestaart die visser was trouwde op 27 oktober 1877 met Cornelia Hanneman. Hij was 36 jaar en zij 21 toen ze trouwden. Cornelia was wees, ze stond onder voogdij van de regenten van het weeshuis.  
Adrianus en Cornelia kregen zes zonen: Barend (1879-1882), Simon (1881), Barend (1883), Pieter (1885), Maarten (1891), Adrianus (1893).

De ramp met de Zeemanshoop, Barend Kattestaart (1883-1895) omgekomen
Barend, geboren 2 november 1883, werd net als zijn vader en grootvader visser. Hij was met twaalf jaar het jongste bemanningslid van de sloep Zeemanshoop uit Middelharnis die in de nacht van 6 op 7 december 1895 vergaan is.
De nabestaanden leefden wekenlang tussen hoop en vrees.

Maas- en Scheldebode, 20 december 1895

In 1897 is ook Adrianus, de jongste zoon van Adrianus en Cornelia, overleden. Hij was drie jaar oud. Het gezin bestaande uit  vader, moeder en drie zoons (Simon, Piter en Maarten) is op 21 juni 1899 naar Vlaardingen verhuisd.

Simon Kattestaart (1881-1917)
Simon is op 2 februari 1881 geboren in Middelharnis en op 12 mei 1904 in Zwartewaal getrouwd met Baartje Bevaart.  Hij is op 18 april 1917 verongelukt toen de IJM 82 Vischjan  op een mijn liep. Hij was matroos, 36 jaar en liet een vrouw en vijf kinderen na (2).

1. Getuigenis huwelijksbijlage bij akte 25, 10 november 1871, huwelijk van Aagje Kattestaart en Samuel Kalle. Gerrit Langbroek 55 jaar verklaart dat hij de schipper was van de Wisselvalligheid en dat matroos Barend Kattestaart door een zeewater overboord is geworpen en verdronken. Matroos Lucas Tiebout werd eveneens overboord geslagen maar werd weer teruggeworpen aan boord.
De verklaring werd in 1871 afgelegd in de veronderstelling dat er geen overlijdensakte zou zijn gemaakt. Die is er wel: akte 8, 1854.
2. Jaaverslag Visscherijinspectie 1917, deel 2, bijlage 2.

Marijnus Taale (1823-1905) en Jacoba Pille (1832-1903)

Ouders
Marijnus Taale is een zoon van Willem Taale en Jannetje Born, geboren 6 september 1823. Willem Taale was binnenschipper.
Jacoba Pille is een dochter van Jannetje  Pille uit Dirksland, geboren op 2 augustus 1832. De naam van haar vader is Jacobus Riedijk. Haar ouders zijn in 1843 getrouwd.

Huwelijk en kinderen
Marijnus en Jacoba zijn op 2 november 1850 in Middelharnis getrouwd. Ze waren 27 en 18 jaar oud. Marijnus was schippersknecht ten tijde van het huwelijk en Jacoba was dienstbode.
In 1853 werd Jannetje geboren en in 1857 Jacob Hendrik. Beide kinderen werden maar enkele jaren oud. In 1859 volgt Jacob; in 1867 Willem; in 1869 Jannetje Anna die maar kort geleefd heeft. Jannetje Anna uit 1871 heeft wel de volwassen leeftijd bereikt. De jongste zoon was Marinus Taale, geboren 13 februari 1875.
Het gezin woonde eerst op het Vingerling en later op het Vissersdijk.

Huwelijk van de kinderen
Jacob Taale is op 28 april 1882 getrouwd met Trijntje Jongejan, een dochter van Marinus Jongejan en Bastiaantje Wielaard, kleindochter van Gerrit Jongejan en Trijntje Dupré (zie blogarchief 21 april 2012). Jacob was stuurman van de MD14 Noordover van reder Kolff van 1887 tot 1890 (1). Het gezin is in 1899 naar Rotterdam verhuisd.
Willem Taale werd ook visser. Hij trouwde op 17 oktober 1890 met Johanna de Waard, dochter van Hendrik de Waard en Petronella Nagtegaal (zie blogarchief 19 februari 2012). Willem was stuurman van de MD16 Op Hoop van zegen van reder Kolff in 1890 en 1891 (2).

Eilanden-nieuws, 25 augustus 1989

Jannetje Anna Taale trouwde  op 29 april 1892 met Maarten Leendert Langbroek, visser, zoon van Maarten Langbroek en Arendje Buurveld. Vader Marinus heeft na het overlijden van zijn vrouw nog bij hen ingewoond.

De ramp met de sloep Zeemanshoop, 4 december 1895. Marinus Taale omgekomen
De jongste zoon van Marijnus en Jacoba was Marinus Taale (1875-1895). Hij werd evenals zijn broers visser. Hij was een van de bemanningsleden van de MD18 Zeemanshoop die in de nacht van 6 op 7 december 1895 in de omgeving van de Doggersbank is vergaan.



1. en 2. De sloepen van Middelharnis, 1834-1923. Handgeschreven overzicht, auteur onbekend. Aanwezig in Maritiem Museum Rotterdam, 64 p. 

Cornelis Hendrik Knape (1874-1895) en Pietertje Groen (1872- )

Ouders
Cornelis Hendrik Knape is een zoon van Huibrecht Knape en Jannetje Hendrika de Ruiter (1). Hij werd geboren op 11 januari 1874. Zijn vader was visser en later arbeider van beroep. Zijn moeder was een vissersdochter.
Pietertje Groen is een dochter van Cornelis Groen die visser was en Janna (de) Blok. Zij is op 30 juni 1872 geboren. Zie voor informatie over haar familie het bericht van 30 oktober 2013. Paulus Groen, een broer van Pietertje, is op 22 december 1894 omgekomen door een ongeval op de sloep Adriana Lumina.

1895: huwelijk, geboorte van Huibrecht en de ramp met de Zeemanshoop
Op 5 april 1895 trouwden Cornelis Hendrik en Pieternella in Middelharnis, ze waren 21 en 22 jaar oud. Cornelis Hendrik was visser van beroep. Getuigen waren Willem Viskil (36) de schipper van de Zeemanshoop, Cornelis de Koning (51) ook een visser, Adrianus Viskil (32) visser, Corstiaan Knape (24) schoenmaker en broer van de bruidegom.
Drie maanden na het huwelijk, op 5 juli 1895, werd zoon Huibrecht geboren.
Cornelis Hendrik Knape was matroos op de MD18 Zeemanshoop, de sloep die in de nacht van 6 op 7 december 1895 is vergaan. Hij was toen 21 jaar.

Nabestaanden
Pieternella Groen was 23 jaar toen ze weduwe werd en Huibrecht Knape was een half jaar oud toen zijn vader overleed.
Het Visschersfonds had onvoldoende middelen om alle weduwen te ondersteunen. Daarom werd er in de kranten geadverteerd om te geven voor de nabestaanden. De weduwen en kinderen werden ondersteund met een "milde" wekelijkse uitkering zoals de omschrijving in onderstaande advertentie luidt.

Het Nieuws van den dag, 28 april 1896

In december 1899 is Pieternella de procedure gestart bij de rechtbank om een verklaring te verkrijgen van het "rechtsvermoeden van overlijden"" van haar man.

Gedaagde: Cornelis Hendrik Knape
Eiseres: Pieternella Groen, 27 december 1899
Fragment van document afkomstig uit Nationaal Archief
met dank aan Lies Knape

Pieternella is op 19 december 1902 hertrouwd met Adrianus Freen uit Sommelsdijk. Hij was weduwnaar van Neeltje van den Nieuwendijk.



1. Zie genealogie van de familie Knape onder nummer 1.1.2.10.5.1.1.1.3.

Laurens van der Put (1828-1889), Dirkje Boer (1829-1857) en Arendje van Gelder (1830-1891)

Ouders
Laurens van der Put werd op 17 april 1828 geboren, tweede zoon van Cornelis van der Put (1800-1877) en Arentje de Bloeme (1798-1878). Laurens was een achterkleinzoon van Cornelis van der Put (1750-1788) die als eerste van de familie van der Put naar Middelharnis kwam. Laurens van der Put (1775-1803) was zijn grootvader. Hij is in 1803 verdronken bij de haven van Middelharnis.
Jannetje van der Put, de vrouw van stuurman Cornelis Smit, was een zus van Laurens. Zie ook het bericht van 2 november 2012 op Arjaentje
De lotgevallen van de ouders van Dirkje Boer (Huibert Boer en Adriana Buurveld) zijn op 27 februari 2013 besproken.

Kinderen van Laurens van der Put en Dirkje Boer
Op 27 oktober 1849 trouwden Laurens en Dirkje, hij was 21 en zij twintig jaar. Op 12 juli 1850 werd Arendje geboren. Zij is op 27 juni 1868 overleden, 17 jaar oud. Huibrecht werd in 1852 geboren en Jannetje in 1855. Jannetje overleed toen ze twee was op 13 augustus 1857. 
Huibrecht werd visser, hij trouwde in 1875 met Jannetje Witvliet, dochter van Mattheus Witvliet en Teuntje van Strien (zie tekst van 4 mei 2013).

Overlijden van Dirkje Boer, Laurens hertrouwd
Dirkje Boer is op 8 maart 1857 overleden, ze was 28 jaar. Laurens bleef achter met Huibrecht die bijna vijf jaar was en Jannetje van bijna twee. Het meisje overleed vijf maanden na haar moeder.
Twee jaar later op 21 maart 1859 is Laurens hertrouwd met Arendje van Gelder, geboren 8 maart 1830. Ze waren dertig en 29 jaar oud. Arendje was een dochter van Jacob van Gelder en Neeltje Lugthart. Jacob was visser.

Kinderen van Laurens van der Put en Arendje van Gelder
- Op 21 juli 1860 werd dochter Neeltje van der Put geboren.  Zij trouwde toen ze 34 was met de weduwnaar Teunis van Dongen, hij had zeven kinderen ten tijde van het huwelijk. Samen kregen ze een zoon die Laurens Arend van Dongen heette.
- Cornelis van der Put werd op 10 oktober 1861 geboren. Hij is op 22 oktober 1886 met Cornelia Roodzant getrouwd. Zij is geboren op 7 september 1864, dochter van Arend Roodzant en Angenietje Verhage.
- Jacob uit 1864 werd elf maanden oud
- Jacob uit 1867  twee jaar oud
- Arendje, geboren op 29 september 1872, is op 26 oktober 1895 met Jacob de Koning getrouwd. Ze waren 23 en 24 jaar oud. Jacob was een zoon van Paulus de Koning en Kaatje Vroegindeweij.

Stuurman van de Noordover
Laurens van der Put heeft zijn hele leven als visser gewerkt. Hij is stuurman van de MD14 Noordover van rederij Kolff geweest (1). In het voorjaar van 1872 heeft hij samen met een andere sloep een Zweedse driemast schoener genaamd Danube geborgen. 

Algemeen Handelsblad, 6 april 1872

Ongeluk op de MD 16 Op Hoop van zegen
Stuurmannen kregen op latere leeftijd vaak de functie van ouweman, de rechterhand van de schipper en verantwoordelijk voor de inventaris van het schip. Hij wilde na vijftig jaar stoppen met varen. Op woensdag 25 september 1889 tijdens zijn laatste reis is hij door een van achter komende zee overboord geslagen en verdronken. Hij was 61 jaar oud. Het gebeurde op de vissloep MD 16 Op Hoop van zegen van rederij Kolff, stuurman Jan Koster.

Maas- en Scheldebode, 4 oktober 1889

Arendje van Gelder werd weduwe toen ze 51 jaar was. Ze is in 1891 overleden.

De ramp met de MD 18  Zeemanshoop, 4 december 1895
Zoon Cornelis van der Put (1861-1895) was matroos op de MD 18 Zeemanshoop, de sloep die in de nacht van 6 op 7 december 1895 is vergaan. Cornelia Roodzant werd op 31-jarige leeftijd weduwe. Cornelia en Cornelis hadden geen kinderen. Cornelia is in augustus 1911 naar de Paterson in de Verenigde Staten vertrokken.

Cornelis van der Put Lzn. (1861-1895)

Ook aan boord van de Zeemanshoop waren ook de volgende familieleden:
- Cornelis de Koning (1874-1895), ongehuwd, broer en zwager van Jacob de Koning en Arendje van der Put  (zie bericht van 30 mei 2013).
- Gerrit Roodzant (1872 -1895)  broer van Cornelia, gehuwd met Dirkje van Delft (zie bericht van 29 juli 2013).


De gegevens zijn afkomstig van Pieter Koster te Haarlem en bewerkt voor Arjaentje.
De foto is eveneens afkomstig van Pieter Koster waarvoor dank.

1. Vermelding bij M.J. van Dam, dl 2. Op 5 september 1873 Kornelis Trommel 14 jaar overleden aan boord van de MD 14 Noordover, schipper L.van der Put.

Jan Hendrik Vermaas (1849-1912) en Neeltje Schoolenberg (1847-1925)

Jan Hendrik Vermaas en Neeltje Schoolenberg zijn op 25 september 1867 in Dordrecht getrouwd. Hij was toen achttien en zij twintig jaar oud. Jan Hendrik was zeilmaker.
Twee maanden na het huwelijk werd zoon Jan Hendrik in Dordrecht geboren. Daarna volgden Herbert Jan, Elizabeth en Pieternella. 

Zeilmaker in Middelharnis
Op 19 juni 1871 kwamen Jan Hendrik en Neeltje met vier kinderen naar Middelharnis waar Jan Hendrik als zeilmaker ging werken. Pieternella was toen net twee maanden oud. Het gezin ging in de Vissersstraat wonen. Omdat deze huizen eigendom waren van reder Kolff neem ik aan dat Jan Hendrik voor Kolff ging werken. 

De visserij in Middelharnis stond aan het begin van een nieuwe bloeiperiode, de perspectieven om hier een goede boterham te verdienen waren gunstig.
In Middelharnis kreeg het echtpaar nog zeven kinderen:  Leendert, Christina, Neeltje, Nicolaas, Christiaan, Jannetje Hendrika en Cornelia Catherina Wilhelmina (1).

Zonen werden visser
Jan Hendrik, Nicolaas en Christiaan werden visser. Een logische stap: de kinderen groeiden op in de vissersbuurt en waren dus van jongs af aan vertrouwd met de visserij. En er was genoeg werk, ook voor jongens die niet uit de traditionele vissersfamilies kwamen.
Zoals zoveel gezinnen in Middelharnis werd ook dit gezin zwaar getroffen : twee zonen zijn bij de uitoefening van dit beroep omgekomen.

Ongeluk in de haven van Middelharnis

Jan Hendrik Vermaas (1867-1886)  verdronk op achttienjarige leeftijd in de haven van Middelharnis. 
Van de toedracht van het ongeval op 12 juli 1886 staat een verslag in de Maas- en Scheldebode van 15 juli. De MD12 Twee Cornelissen was een sloep van reder Kolff.
Zie ook het gedicht in het volgende bericht.

Pieter van der Valk (1866-1886) was twintig jaar toen hij verdronk, hij was een zoon van Jacob van der Valk (koetsier van beroep) en Adriana van Alphen.
Het lichaam van Jan Hendrik Vermaas is begin september 1886 gevonden op het Kraaijensteinse gors, gemeente Sommelsdijk. 

Het dochtertje dat op 12 september 1886 in het gezin Vermaas werd geboren werd naar haar overleden broer vernoemd: Jannetje Hendrika.

De ramp met de Zeemanshoop
Nicolaas Vermaas (1882-1895) is op dertienjarige leeftijd omgekomen. Hij was aan boord van de sloep MD18 Zeemanshoop, schipper Willem Viskil, die in de nacht van 6 op 7 december 1895 met man en muis is vergaan.
Nicolaas was het op een na jongste bemanningslid van de Zeemanshoop. Barend Kattestaart (1883-1895) was met twaalf jaar de jongste aan boord. Mijn overgrootvader Gerrit Jongejan was het oudste bemanningslid, hij was 63.

Voor de ramp met de Zeemanshoop zie o.a. de berichten van 5 februari 2012, 11 en 16 mei 2013 op dit weblog.

Enkele foto's van later datum
De meeste kinderen van Jan Hendrik en Neeltje verlieten het eiland. Terug naar Dordrecht waar ze familie hadden, of zoals zovelen naar Rotterdam. Jannetje Hendrika is altijd in Middelharnis gebleven. Ze trouwde in 1908 met Adrianus Krijgsman.

Christiaan Vermaas geb.1884 en zijn vrouw Koba
het echtpaar woonde in Spangen (Rotterdam)

Jannetje Hendrika Krijgsman-Vermaas geb. 1886 de foto is uit 1967

1. Zie genealogie Wouter Claes voor de geboortedata van de kinderen.
Met dank aan Johan Everaers voor de beide foto's.
 

Matthijs Onderdelinden (1818-1896) en Aagje Korteweg (1819-1895)

De oudste kinderen van Matthijs Onderdelinden en Aagje Korteweg zijn in Middelharnis geboren en de jongere kinderen op Texel in De Cocksdorp. Reden om hun levensloop nader te bekijken. Ook bijzonder is dat ze ruim vijftig jaar bij elkaar geweest zijn, in de negentiende eeuw kwam dit weinig voor.

Maas- en Scheldebode, 25 augustus 1893

Ouders

Aagje Korteweg is een dochter van Cornelis Korteweg en Leentje Hollaar. Ze is geboren op 24 april 1819 in Sommelsdijk.

Matthijs Onderdelinden (ook wel geschreven als Onderdelinde, Onder de Linden en varianten) is een zoon van Gerrit Onderdelinden  en Neeltje Dominé, geboren op 6 oktober 1818.
Zie ook de tekst op "Arjaentje" van 7 augustus 2013.

Matthijs was negen jaar oud toen zijn vader op 5 maart 1828 verdronk.

Gerrit Onderdelinden (1798-1828) was een van de bemanningsleden van de sloep Catharina Elisabeth die met man en muis vergaan is. De moeder van Matthijs is in 1831 hertrouwd.

Huwelijk en kinderen van Matthijs Onderdelinden en Aagje Korteweg

Aagje Korteweg heeft op 6 december 1842 een zoon gekregen die Gerrit Korteweg heette. Matthijs Onderdelinden en Aagje Korteweg zijn op 20 augustus 1843 in Sommelsdijk getrouwd, allebei 24 jaar oud. Matthijs heeft het kind van Aagje toen erkend. Helaas is Gerrit een maand na het huwelijk op 18 september 1843 overleden.
Matthijs was visser toen hij trouwde en Aagje was arbeidster.
Op 4 januari 1845 werd Cornelis Leendert Onderdelinden geboren, dochter Neeltje uit 1847 leefde maar kort, in 1849 werd opnieuw een dochter Neeltje geboren, in 1851 kwam Leentje en in december 1852 Gerritje. Deze kinderen zijn in Middelharnis geboren. 
Pieter Onderdelinden werd op 25 maart 1854 op Texel - De Cocksdorp geboren, Wouterina in 1856 , Gerrit Onderdelinden in 1857. Ook werd op Texel twee keer een dochtertje Marina geboren in 1858 en 1859, zij hebben allebei maar kort geleefd.

Marinus Onderdelinden was de jongste zoon, geboren 28 april 1861 op Texel.

Schelpenvisser op Texel

Matthijs en Aagje zijn in 1853 naar Texel verhuisd. Het moment van verhuizen valt samen met het overlijden van Cornelis Vervaart, de stiefvader van Matthijs (zie bericht van 7 augustus 2013).
Matthijs vond werk als schelpenvisser in De Cocksdorp, een dorp dat in korte tijd uit de grond gestampt en bewoond geraakt was. In 1855 waren er 276 inwoners.
Texel kende, anders dan Middelharnis, verschillende maritieme bedrijfstakken. Naast de visserij waren ook de wiernijverheid en de schelpenvisserij van belang.  De schelpenvisserij won vanaf 1848 op Texel aan betekenis.  De schelpen, meestal van kokkels, werden met een soort hark binnenboord gehaald en vervolgens naar kalkbranderijen in Makkum of Harlingen vervoerd. Ook werden ze op andere plaatsen afgeleverd ten behoeve van aanleg en onderhoud van wegen. In de jaren vijftig en zestig van de negentiende eeuw had Texel een aandeel van 85% in de schelpenvisserij in Noord-Holland terwijl dit eerst 25% was. Door de grote concurrentie raakten de schelpenbanken uitgeput. De neergang van deze sector zette rond 1870 in (1).
Matthijs Onderdelinden vond tijdens deze bloeiperiode werk als schelpenvisser op Texel. Toen het in Middelharnis weer beter ging met de visserij halverwege de jaren zestig keerde hij terug naar zijn geboortedorp.

Terug naar Middelharnis
Matthijs Onderdelinden en Aagje Korteweg zijn op 11 augustus 1865 met hun acht kinderen (vier zonen en vier dochters) teruggekomen naar Middelharnis waar Matthijs weer visser werd. De vier zonen Cornelis Leendert, Pieter, Gerrit en Marinus werden eveneens visser. De dochters werden dienstbode en trouwden met een visser of een arbeider.

De kinderen
- Cornelis Leendert Onderdelinden werd visser en hij trouwde met Jannetje van Antwerpen. Zij zijn in 1871 kort na de geboorte van hun dochter Aagje naar Noord-Amerika verhuisd, in 1874 teruggekomen en in februari 1882 voorgoed met hun twee kinderen naar Noord-Amerika (Paterson) geëmigreerd. 

- Neeltje Onderdelinden trouwde in 1873 met Johannis Springvloet Dubbeld die arbeider was. Dit gezin is al vroeg naar Rotterdam vertrokken waar Johannis in 1884 overleden is. Neeltje heeft nog twee jaar in Middelharnis gewoond met haar vijf kinderen en is in 1886 weer naar Rotterdam verhuisd. Ze is hertrouwd en in 1925 overleden.
- Leentje Onderdelinden trouwde in 1878 met Machiel Dubbeld, die visser was. Een zoon van Hendrik Dubbeld en Woutrina van den Bos. Leentje is in 1908 overleden.
- Gerritje Onderdelinden was dienstbode en is in 1876 getrouwd met Jan Breeman, visser, zoon van Job Breeman (visser) en Neeltje van den Broeke. Jan Breeman is al in 1886 overleden. Gerritje had een winkeltje om in haar levensonderhoud te voorzien. Ze is hertrouwd en in 1936 in Oegstgeest overleden.

- Pieter Onderdelinden werd visser, Hij trouwde in 1881 met Huibertje Dubbeld, een zus van bovengenoemde Machiel. Zij kregen zes kinderen.

- Wouterina Onderdelinden is in 1880 met Daniël Adrianus de Graaf een arbeider uit Den Bommel getrouwd.

- Gerrit  Onderdelinden werd ook visser en trouwde met Gijsje Klaasje Koper,een dienstbode uit Sommelsdijk. Ze kregen zeven kinderen.

- Marinus werd visser en trouwde in 1884 met Geertje Vroegindeweij. Zij kregen zeven kinderen waarvan er een jong overleden is.

Drie van de zonen van Matthijs en Aagje bleven visser in Middelharnis. Een beroep met een hoog risico en veel slachtoffers, ook in de familie Onderdelinden.

Op zee gebleven
Zoals we zagen was de vader van Matthijs in 1828 verdronken de ramp met de Catharina Elisabeth.
De jongste zoon van Matthijs en Aagje, Marinus Onderdelinden (1861-1895),  is omgekomen bij de ramp met sloep Zeemanshoop in de nacht van 6 op 7 december 1895.  Geertje Vroegindeweij bleef met zeven jonge kinderen achter, de jongste was begin 1895 geboren en de oudste in januari 1885.
Moeder Aagje Korteweg is drie weken na deze ramp overleden, 76 jaar oud en vader Matthijs Onderdelinden enkele maanden later op 77-jarige leeftijd.

De volgende generatie telde twee heel jonge slachtoffers, allebei aan boord van Luctor et Emergo die op 24 januari 1910 met de volledige bemanning is vergaan. Marinus Onderdelinden (1898-1910) was elf jaar, bijna twaalf en zijn neef Machiel Onderdelinden (1891-1910) was achttien jaar oud. Marinus was koffiekoker en Machiel was bovenman.
Arjanus Faasse heeft vanaf april 1909 als elfjarige als kofjekokertje gevaren op de Luctor et Emergo. In het najaar van 1909 kwam Marinus Onderdelinden in zijn plaats. Arjanus schrijft (2):

In de winter volgende op het jaar waarin ik mijn eerste zomerreis maakte, is deze sloep gebleven op het zeemanskerkhof. Waarom moest Marinus Onderdelinden, die in mijn plaats in het najaar aan boord stapte van de Luctor Et Emergo met twaalf mensen verdrinken ? Waarschijnlijk onder een hoop water bedolven tijdens een vliegende storm. Noch van het schip, noch van de bemanning, noch van de tuigage of enig ander onderdeel van het schip heeft men ooit iets teruggezien. Men wachtte maar en men wachtte, maar men wachtte tevergeefs 

Marinus  was een zoon van Gerrit Onderdelinden en Gijsje Klaasje Koper, hij werd op 16 februari 1898 geboren (3).
Machiel was een zoon van Pieter Onderdelinde en Huibertje Dubbeld, geboren op 26 november 1891. Zie voor de familie Dubbeld de tekst van 12 juli 1913.

1.Rob van Ginkel. Tussen Scylla en Charybdis, een etnohistorie van Texels vissersvolk (1813-1932). p.51, 121-124.
2. Arjanus Faasse, Zee en eiland, Middelharnis, ca. 1962, p. 49 en 84

Genealogische gegevens Onderdelinden zijn ontleend aan Genealogie Onderdelinden op de website Rijerkerk.net. zie de nrs. 121,174,245,382-390.
3. Over hun zoon Matthijs geb 1902 staat onder nummer 543 vermeld dat hij in 1923 als verstekeling probeerde naar Paterson te komen. Hij is teruggestuurd naar Nederland.

Dirkje van Delft (1875-1959)

Ouders, broer en zussen
Dirkje van Delft was een dochter van Maarten van Delft (geboren 10 november 1848) en Elizabeth Muije. Dirkje is geboren op 25 oktober 1875.  Haar vader Maarten was visser-stuurman. Hij was een oudere broer van Geerit van Delft, gehuwd met Sara Jongejan (zie de foto van Maarten en Geerit bij het bericht van 10 februari 2012).

Dirkje had drie jongere zussen, Aagje uit 1877 , Maria uit 1879 en Teuntje Elizabeth uit 1882. Haar broer Johannis is op 18 maart 1885 geboren. Een maand na de geboorte van haar zoon is Elizabeth Muije op 16 april 1885 overleden, Dirkje was dus nog maar ruim negen jaar toen ze haar moeder verloor.

Op 15 april 1886 is zoon Johannis overleden, hij was 13 maanden oud.  Twee weken later, 29 april 1886,  is Maarten van Delft hertrouwd met Teuntje Abeele. 

Maria van Delft is op 27 december 1890 overleden, elf jaar oud.

Het jaar 1895

Dirkje trouwde op 24 mei 1895 met Gerrit Roodzant, geboren 22 december 1872. Zij was 19 en hij 22 jaar. Op 25 november 1895 is hun dochter Elizabeth Roodzant geboren.

Kort na de geboorte van Elizabeth in de nacht van 6 op 7 december 1895 is Gerrit Roodzant (1872-1895) omgekomen toen de sloep de Zeemanshoop waar hij op voer met man en muis verging.

Dirkje was twintig jaar toen ze weduwe werd, ze bleef achter met haar dochtertje van nog geen twee weken.

Dirkje en Elizabeth gingen inwonen bij Maarten van Delft, de vader van Dirkje. Hij woonde aan de Kaaidreef en was net weduwnaar geworden. Zijn tweede vrouw Teuntje Abeele was namelijk in de zomer van 1895 op vijftigjarige leeftijd overleden. 

Dirkje van Delft hertrouwd met Leendert van Gelder

De beide zussen van Dirkje trouwden met partners uit Sommelsdijk. Aagje in 1897 met Cornelis Blok en Teuntje Elizabeth in 1905 met Marinus Breeman.

Dirkje trouwde opnieuw met een visser. Haar tweede man was Leendert van Gelder, geboren 31 januari 1872, zoon van Krijn van Gelder en Cornelia Koudijzer. Het huwelijk tussen Dirkje en Leendert vond plaats op 25 januari 1901. Zij was 25 en hij 29 jaar oud. Ook vader Maarten van Delft trouwde opnieuw (in 1902).  Zijn derde vrouw was Elizabeth Cornelia Koster.

Op 29 augustus 1901 werd dochter Cornelia van Gelder geboren, in 1903 zoon Maarten, in 1904 Krijn, in 1905 Jacob Johannis en in december 1907 Maria. Met Elizabeth erbij waren er zes kinderen in het gezin van Leendert en Dirkje.
In 1905 was dochter Cornelia ernstig ziek terwijl Leendert op zee was.

Advertentie in de Vooruit van 4 oktober 1905
(niet 100% zeker dat dit dezelfde Leendert is, wel zeer waarschijnlijk).

Op 19 maart 1907 is de vader van Leendert, Krijn van Gelder (1845-1907), aan boord van MD 7 Burgemeester Mijs  stuurman Leendert Koster Sr. door een beroerte getroffen en overleden (1).Hij was 62 jaar oud. Van zijn overlijden is in Velsen aangifte gedaan.

Opnieuw weduwe

Ook de tweede echtgenoot van Dirkje is op zee gebleven. Leendert van Gelder (1872-1908) is overleden op 22 september 1908, 36 jaar oud.  Hij was aan boord van de MD 13 Voorlichter schipper Mattheus den Braber. Het lichaam is geborgen. Het overlijden is in Vlaardingen aangegeven omdat de sloep daar binnenkwam.

Maas- en Scheldebode 26 september 1908

Dirkje werd op haar 32ste voor de tweede keer weduwe en bleef met zes kinderen achter waarvan de oudste twaalf was en de jongste nog geen jaar.

Dirkje begon een winkeltje aan de Spuistraat. 

Het gezin is op 8 mei 1913 naar Rotterdam verhuisd. Kennelijk is het haar op dat moment niet gelukt om in Rotterdam een nieuw bestaan op te bouwen, want op 13 juni 1913 zijn ze alweer teruggekomen naar Middelharnis.

Derde huwelijk met Jacob van Gelder

Elizabeth Roodzant ging al vroeg uit huis. Ze heeft in Nieuwe-Tonge en in Hellevoetsluis gewerkt en trouwde op haar negentiende jaar in 1915 met Wouter van Popering uit Bruinisse.

Dirkje was inmiddels 42 jaar toen ze op 15 oktober 1918 opnieuw trouwde. De bruidegom was haar zwager Jacob van Gelder, 36 jaar oud, geboren 7 september 1882. Jacob was ook visser en een jongere broer van Leendert. 


Vader Maarten van Delft is kort na het huwelijk op 7 november 1918 overleden, bijna zeventig jaar oud.

Op 22 juni 1919 hebben Dirkje en Jacob een zoon gekregen die ze Leendert noemden. Dirkje was toen 43 jaar. Jacob en Dirkje zijn in 1922 met hun gezin (zonder Cornelia en Elizabeth die al getrouwd waren) naar Rotterdam verhuisd. Jacob bleef zeevisser van beroep. Zoon Maarten was ook aanvankelijk visser maar werd later grondwerker.

Jacob van Gelder is op 7 februari 1959 in Rotterdam overleden en Dirkje in hetzelfde jaar op 13 september.

1. Zie bericht in Maas- en Scheldebode, 23 maart 1907.

Met dank aan de heer B.J. Maat voor aanvullende gegevens en de foto van Jacob van Gelder.

Paulus Rooij (1756-1821) en Willemtje Bouwer (ca.1756-1825)

Paulus Rooij was een zoon van Maarten Rooij en Anna Kreeft,. De ouders van Willemtje Bouwer heetten Willem Bouwer en Arentje Brom (1). Paulus had o.a. een zus die Lena heette en die met schipper Jacob Bree getrouwd was. Zie tekst op dit weblog van 22 februari 2013.
Paulus en Willemtje trouwden in 1784, ze kregen vier kinderen: Maarten (1784), Arentje (1787), Willem (1790) en Annetje (1794). Arentje trouwde met Gijsbert Rietmulder en Annetje met Leendert Koote. De zonen Maarten en Willem werden visser.

Maarten Rooij (1784-1849) en Aaltje Witvliet (1778-1851)
Maarten en Aaltje trouwden in 1810.  Ze kregen drie kinderen. Willempje Rooij (1812-1885), Cornelis Rooij (1815-1860) en Paulus Rooij (1822-1909).
- Cornelis trouwde als eerste, in 1837 met Maria Vrijdag. Ze kregen zeven kinderen. 
- Paulus trouwde op 2 maart 1849 met Maria Elisabeth Nagtegaal, een dochter van  Hubrecht Nagtegaal en Anna Verdoes. Zie de tekst op dit weblog van 19 februari 2012. Haar zus Petronella was met Hendrik de Waard getrouwd.

 Pieter Rooij (1862-1895) was een zoon van Paulus en Maria Elisabeth. Hij was een van de bemanningsleden van de sloep Zeemanshoop die in 1895 met man en muis vergaan is. Pieter was in 1886 met Dana Hartog getrouwd. Zie ook de tekst van 22 februari 2012. 

Pieter Rooij in 1875
Zierikzeesche Nieuwsbode, 5 september 1990

Vader Maarten Rooij overleed op 3 juli 1849 toen de cholera-epidemie in Middelharnis heerste. 
- Op 3 mei 1851 trouwde Willempje Rooij op 39-jarige leeftijd met Paulus de Koning de weduwnaar van Cornelia Touw die met zes jonge kinderen was achtergebleven (zie bericht van 30 mei 2013). Samen kregen Willempje en Paulus nog een dochter Aaltje die na enkele weken overleed. Paulus de Koning (1811-1863) was een van de bemanningsleden van de Vrouwe Aplonia, een van de sloepen die van 3 op 4 december 1863 vergaan is.

Willem Rooij (1790-1825) en Annetje Koudijzer (ca.1794-1863)

Willem Rooij, de jongere broer van Maarten, trouwde op 10 juni 1815 met Annetje Koudijzer. Op 8 juni 1816 werd zoon Paulus geboren, in 1820 Pieternella en in 1823 Arendje.
Willem Rooij was visser. Hij was een van de bemanningsleden van de gaffelschuit van Jacob Bree die op 16 oktober 1825 is vergaan (2). Jacob Bree was een oom van Willem.
Annetje bleef achter met drie jonge kinderen.
- Arendje Rooij is maar acht jaar geworden, 1831 overleden.
- Pieternella (van Beek) Rooij (1820-1907) trouwde in 1839 met Leendert de Koning. Ze zijn in 1855 gescheiden wegens overspel van Pieternella. Ze is in 1869 hertrouwd met Cornelis van Gelder uit Goedereede.
- Paulus Rooij (1816-1871) was visser. Hij is op 15 maart 1871 aan boord van de vissloep Pieter Mogge, schipper Cornelis Dubbeld, overleden op 55 NB. Hij was 54 jaar en ongehuwd (3).

1. Gegevens van Joke van Rumpt en uit de genealogie Rooij 
2. Blijkt uit bijlage bij huwelijksakte Middelharnis 1839 no. 21. Huwelijk van Pieternella met Leendert de Koning.
3. Overlijdensakte Middelharnis, 1871, 20.

Paulus de Koning (1776-1813) en Adriaantje van Abeele (1780-1857)

Ouders

Paulus de Koning was een zoon van Paulus de Koning  en Neeltje Gerritsdr. van Besooijen (1753-1815). Paulus werd geboren op 5 november 1776 en als "onegt" op 29 januari 1777 in Middelharnis gedoopt. Paulus is voor de geboorte van zijn zoon overleden. Paulus en Neeltje waren nog niet getrouwd (1). 
Paulus de Koning (1753-1776) was ventjager, hij is in 1776 verdronken, circa 23 jaar oud. Neeltje van Besooijen is op 25 april 1779 getrouwd met Arend van der Velde. Hij is eveneens op zee verongelukt, in 1819.

Adriaantje van Abeele was een dochter van Pieter Abeele (1742-1809) en Hendrina Tieleman (1749-1800). 

Huwelijk en kinderen

Paulus en Adriaantje trouwden op 17 april 1804 in Middelharnis. Op 26 november 1804 werd zoon Paulus geboren die nog geen drie jaar oud werd, overleden op 15 september 1807.

Op 11 februari 1807 werd Hendrina de Koning geboren en op 6 september 1811 opnieuw een zoon met de naam Paulus.

Overlijden van Paulus de Koning (1777-1813), Adriaantje hertrouwd

Paulus de Koning is op 8 februari 1813 verdronken bij het vergaan van de gaffelschuit van Leendert Buurveld (2).  Adriaantje was 32 jaar toen ze weduwe werd en met twee jonge kinderen overbleef. Ze hertrouwde op 30 december 1814 met weduwnaar Cornelis Verhage (1773-1848) die ook visser was. 
Op 29 mei 1816 werd dochter Adriana Verhage geboren.
In 1848 is de tweede man van Adriaantje Abeele overleden. Haar eigen beroep was weesmoeder.

Huwelijk van de kinderen 
- Dochter Hendrina trouwde op 22 februari 1828 met Willem Buurveld. Ze waren allebei 21 jaar en hadden al een zoon Leendert Buurveld die op 3 januari 1828 geboren was en door Willem erkend is.
- Zoon Paulus de Koning trouwde op 29 oktober 1837 met Cornelia Touw, geboren in Zuidland.
Ze kregen zes kinderen waarvan er een jong overleed. Paulus, Bastiana, Cornelis, Adriaantje en Willem zijn allemaal ouder dan zeventig jaar geworden en tussen 1912 en 1923 overleden.
Cornelia Touw (1813-1849) overleed tijdens de cholera-epidemie van 1849. Paulus bleef met zes jonge kinderen achter, Hij hertrouwde met Willemtje Rooij in 1851. Ze kregen samen nog een dochter Aaltje die na enkele maanden overleed.
- Adriana Verhage trouwde in 1856 met Leendert de Koning die in 1854 gescheiden was van Pieternella Rooij. Ze waren allebei 39 jaar. Leendert geboren 29 januari 1817 is op 5 januari 1864 overleden. Adriana hertrouwde met Govert Schilperoord in 1866.

Familieleden op zee gebleven
Naast Paulus de Koning (1777-1813) zijn in de loop van de eeuw meer familieleden verdronken.
- Willem Buurveld (1806-1828). De man van Hendrina de Koning verdronk op 5 maart 1828. Gezien deze datum kunnen we concluderen dat Willem Buurveld  bij de bemanning van de Catharina Elisabeth hoorde die bij Egmond in een storm vergaan is. Zie tekst op dit weblog van 21 maart 2012. Hendrina en Willem waren in februari getrouwd en hadden een zoontje van twee maanden. Hendrina de Koning is in 1834 hertrouwd met Leendert Wittekoek (3). Leendert was in 1856 omroeper volgens het bevolkingsregister.
- Paulus de Koning (1811-1863) was een van de bemanningsleden van de Vrouwe Aplonia, een van de sloepen die van 3 op 4 december 1863 met man en muis vergaan is (4).
- Cornelis de Koning (1874-1895) was als jongen aan boord van de sloep Zeemanshoop die in  december 1895 is vergaan. Hij was ongehuwd, zoon van Paulus de Koning en Kaatje Vroegindeweij, kleinzoon van de hierboven vermelde Paulus.

1. Volgens de liste civique uit 1811 is Paulus op 5 november 1776 geboren. De doop vond in 1777 plaats. Doopboek Middelharnis dtb 7p3. De tekst luidt: Anno 1777. Den 29 Januari is gedoopt een onegt kindt -Paulus- V: Paulus de Koning (zijnde reeds overleden), M: Neeltje van Besoijen. Gegevens van Pieter Koster Czn.
2. Huwelijsakte 2e huwelijk Adriaantje . 1814, akte 31.

3. Zie Parenteel William Hutchison - Paulus de Koning en huwelijksbijlage bij het huwelijk van 22 februari 1828 Buurveld -  de Koning. Ook de vader van Willem Buurveld,  Leendert Buurveld, is bij de scheepsramp van 1813 verdronken. Huwelijksakte 13 van 11 mei 1834 vermeldt zowel het overlijden van Paulus de Koning (1777-1813) als van Willem Buurveld (1806-1828).

4. Huwelijksakte 11 van 21 april 1866, Paulus de Koning met Kaatje Vroegindeweij.

Paulus de Koning heeft in de Franse tijd zoals veel vissers uit Middelharnis onder Deense vlag gevaren, in 1798 was hij aan boord van de gaffelvisschuit De Goede Verwachting. Zie bericht van 6 april 2016.